IGJ, Handhaving, Dwangsom, Bevel tot Sluiting KLADBLOG

 Betoog: Het Falende Toezicht op Zorginstellingen

De discussie over toezicht op de zorg, geïllustreerd door de casus van de William Schrikker Groep, legt een pijnlijk falen bloot in de handhaving van zorgkwaliteit. We hebben vastgesteld dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) de bevoegdheid heeft om hard in te grijpen met lasten onder dwangsom en bevelen tot sluiting. We hebben ook geconcludeerd dat de IGJ niet zelf fysiek handhaaft, maar bestuursrechtelijke besluiten neemt die, indien nodig, door de politie worden uitgevoerd. De IGJ is een toezichthouder, geen justitiële instantie, maar kan wel aangifte doen bij het Openbaar Ministerie (OM) bij vermoedens van strafbare feiten.

Toch blijven de vraagtekens bij het effectieve toezicht in de praktijk. Ondanks de bevindingen van misstanden, bijvoorbeeld bij de William Schrikker Groep, lijkt de toepassing van de zwaarste handhavingsinstrumenten, zoals sluiting of financiële dwangsommen, te ontbreken. 

Dit roept de fundamentele vraag op: waarom worden de bevoegdheden van de IGJ in de praktijk niet consequent en strenger ingezet bij geconstateerde misstanden, vooral als deze te wijten zijn aan nalatigheid in het toezicht? Dit is een cruciaal punt, want het gaat niet alleen om de directe misdraging, maar ook om het disfunctioneren van het systeem dat die misdragingen mogelijk maakt.

Vragen voor de Toekomst

Om dit probleem aan te pakken, moeten we ons richten op de volgende vragen:

 * Gebrek aan daadkracht of onvoldoende instrumenten? Waarom lijkt de IGJ terughoudend met het opleggen van dwangsommen of bevelen tot sluiting, zelfs als ernstige misstanden onder toezicht worden geconstateerd? Is dit te wijten aan een gebrek aan politieke wil, een angst voor het ontwrichten van de zorgcontinuïteit, of zijn de bestaande instrumenten in de praktijk te complex om effectief te gebruiken?

 * Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid: Hoe kan de overheid de financieel toezichthoudende instantie verantwoordelijk stellen voor misstanden die onder hun toezicht plaatsvinden, zelfs als zij niet de directe plegers zijn? Moet er een systeem komen waarbij een toezichthouder financieel aansprakelijk kan worden gesteld voor falend toezicht?

 * Hoe moet dit geregeld worden? Welke concrete aanpassingen in de wet- en regelgeving zijn nodig om de IGJ de bevoegdheid te geven directere en snellere sancties op te leggen aan falende toezichthoudende instanties, zonder dat de zorg volledig stil komt te liggen? Hoe kan er een beter evenwicht worden gevonden tussen het beschermen van de cliënt en het waarborgen van de zorgcontinuïteit? Dit vraagt om een heroverweging van het beleid, waarbij de bescherming van de kwetsbaren vooropstaat.

Conclusie van het Gesprek: Zorg en Toezicht in Nederland

Onze discussie heeft de complexe wisselwerking tussen zorginstellingen, toezicht, en handhaving in Nederland blootgelegd. We zijn begonnen met de vraag waarom zorginstellingen met een geschiedenis van misstanden op dezelfde locatie een doorstart kunnen maken. De kern van het probleem, zoals we die hebben geformuleerd, is hoe toezichthouders zoals de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) het vertrouwen kunnen herstellen en herhaling kunnen voorkomen.

De IGJ heeft een breed scala aan bestuursrechtelijke bevoegdheden, waaronder het opleggen van een last onder dwangsom of een bevel tot sluiting. Waarom denk je dat deze middelen in de praktijk niet altijd worden ingezet, zelfs niet bij ernstige misstanden, zoals bij de William Schrikker Groep?

Met de nadruk op het feit dat de IGJ zelf geen handhavingsinstantie is en dat zij hiervoor de hulp van de politie nodig heeft. Dit duidt op een duidelijk onderscheid in de verantwoordelijkheden. De IGJ is verantwoordelijk voor het vaststellen van de overtreding en het nemen van een juridisch bindend besluit (bestuursrechtelijk), terwijl de politie verantwoordelijk is voor de fysieke uitvoering van dat besluit.

Betoog: Het Driehoeksdilemma van Zorgtoezicht

De Nederlandse zorg is gebouwd op een complex driehoeksdilemma . Dit dilemma omvat de zorgcontinuïteit, de effectiviteit van toezicht en de politieke wil. Enerzijds is er de absolute noodzaak om kwetsbare cliënten te beschermen tegen misstanden. Anderzijds is er de vrees dat het direct sluiten van een instelling de zorg voor honderden mensen in gevaar brengt, wat kan leiden tot traumatische verhuizingen. Dit creëert een lastig speelveld voor de IGJ.

De IGJ heeft de wettelijke bevoegdheid om te handhaven, maar de toepassing hiervan lijkt vaak te worden getemperd door pragmatische overwegingen. De IGJ heeft zelf vastgesteld dat nalatigheid of falend toezicht van de William Schrikker Groep leidde tot ernstige misstanden. Toch is er tot op heden geen last onder dwangsom of sluitingsbevel opgelegd, maar is er vooral ingezet op een verplicht verbeterplan. Dit roept de vraag op of de wetgeving niet streng genoeg is, of dat de uitvoerders de handhavingsmogelijkheden onvoldoende benutten. Het bewijs van hun bevoegdheden, zoals ik heb aangetoond, is er wel.

Vragen voor verdere Reflectie

Dit brengt ons bij de cruciale vragen voor de toekomst:

 * Vraag 1: Hoe kan het Nederlandse rechtssysteem ervoor zorgen dat toezichthoudende organisaties, die falen in hun plicht, direct en effectief aansprakelijk worden gesteld voor de schade die hun falen aanricht? Moet er bijvoorbeeld een mogelijkheid komen voor financiële boetes of een systeem waarbij het falen van toezicht leidt tot het verlies van vergunningen?

 * Vraag 2: Welke politieke en maatschappelijke veranderingen zijn nodig om een cultuur te creëren waarin de bescherming van de cliënt onvoorwaardelijk prioriteit krijgt boven de zorgcontinuïteit? Is het aanvaardbaar dat mensen onmenselijke zorg blijven ontvangen uit angst voor de gevolgen van sluiting?

Aansturing vragen A.J.

Study Buddy Gemini